00

Przedstawienia związane z Bożym Narodzeniem należą do jednych z najstarszych oraz najczęstszych motywów w ikonografii chrześcijańskiej. Na przestrzeni wieków wydarzenie to pokazywane było z niesłychaną maestrią. Między innymi właśnie dzięki malarstwu od średniowiecza począwszy, zawdzięczamy funkcjonowanie określonych schematów tej sceny w naszej wyobraźni. 

Artyści czerpali wiedzę z Ewangelii, znajdowali inspirację w apokryfach, używali bogatej symboliki, starając się nadać malowidłom teologiczne przesłanie. W zależności od epoki, w której tworzyli, ulegali modnym wpływom, np. osadzali wydarzenie w swoich czasach, wśród postaci zamieszczali fundatorów, czy bogato okraszali dzieła aniołkami.

Pierwsze przedstawienia Narodzenia Chrystusa od IV wieku są bardzo oszczędne i proste. Ukazują tylko Dzieciątko owinięte w pieluszki, znajdujące się w ciemnej grocie oraz towarzyszące mu zwierzęta – woła i osła.

02

 Dopiero później pojawiają się : Matka Boża, św. Józef, aniołowie, pasterze i inne postacie.

03

Jeszcze do XIV wieku zachodnie wyobrażenia Bożego Narodzenia nie różniły się  od ikon bizantyjskich. Z czasem jednak zaczęto odchodzić coraz bardziej od wizerunków wschodnich.
Podstawową różnicą między ikonografią wschodnią i zachodnią, jest przeniesienie sceny narodzenia z groty do szopy.
W szopie umiejscowił również scenę narodzin znany artysta włoski – Giotto di Bondone, którego sztuka torowała już drogę malarstwu renesansu.

04

Giotto di Bondone – Boże Narodzenie

 

Odchodząc od kanonu bizantyjskiego, zaczęto częściej pokazywać współczesne elementy ubioru, architektury i rozbudowane współczesne otoczenie. Pozostawano jednak przy głównych postaciach sceny narodzin Chrystusa. Scenę Bożego Narodzenia odnajdujemy w twórczości wielkiego Fra Angelico – reprezentanta wczesnego włoskiego renesansu, który wykorzystywał jeszcze w swoim malarstwie elementy gotyku, używając między innymi złoceń. Jego obrazy charakteryzuje głęboki, religijny nastrój, świetlista, jasna i pastelowa kolorystyka, linearyzm form oraz symetria kompozycji, co było już oznaką tendencji renesansu. Artysta nadawał postaciom wyraz łagodności. Szukał harmonii, lirycznego piękna i spokoju.

05

Fra Angelico – Narodziny Chrystusa

 

Renesans był epoką, która przyniosła malarstwu ogromną ilość innowacji. Należy wśród nich wymienić przede wszystkim wprowadzenie perspektywy.

06

Andrea Mantegna – Pokłon pasterzy

 

07

Lorenzo Lotto – Boże Narodzenie

 

Do dłuższego zatrzymania się przy powyższym  obrazie i do głębszej refleksji, pobudzają symboliczne przedmioty odnoszące się do istoty Zbawienia, a szczególnie drewniany krucyfiks.

08

Powyżej - Adoracja Dzieciątka – obraz Lorenza Lotta, włoskiego malarza okresu dojrzałego renesansu, powstały około 1508 roku. Wykonany został na desce topolowej w technice tempery. Jest własnością Muzeum Narodowego w Krakowie, prezentowany jest w Muzeum Czartoryskich w Krakowie. Jest to jeden z najcenniejszych obrazów renesansowych w zbiorach polskich.

El Greco, właściwie Dominikos Theotokopulos jeden z najwybitniejszych przedstawicieli manieryzmu.
Jego twórczość określona została przez idee kontrreformacji i wizje hiszpańskich mistyków. Obrazy El Greca są pełne ekstazy, mają żywą kolorystykę i wyróżniają się ekspresją form.

09

El Greco – Boże Narodzenie

 

W powyższym obrazie Madonna wynurza się z ciemności i oświetlona jest silnym światłem o nieokreślonym źródle. Ulubiona i bardzo bliska malarzowi postać Józefa jest olbrzymia, utopiona w błękitnym odblasku. Pośrodku znajduje się małe Dzieciątko ukazane w niezwykle delikatny sposób, jego ciało jest niemal przezroczyste. Jest częściowo źródłem światła rozświetlającym pomieszczenie.

Michelangelo Merisi da Caravaggio - włoski malarz - w celu ukazania realizmu wprowadził do swych dzieł ostry światłocień. Malowidła Caravaggia cechuje połączenie fizycznej formy i psychologicznej treści. Jego styl stał się wzorem dla malarzy epoki baroku.

10

Caravaggio „Pokłon pasterzy ze świętym Wawrzyńcem i Franciszkiem"

 

11

Gerard van Honthorst – Adoracja

 

Powyżej obraz holenderskiego malarza i rysownika barokowego Gerarda van Honthorsta – Adoracja.
Uczeń Abrahama Bloemaerta, przez ok. 10 lat przebywał we Włoszech, gdzie znalazł się pod wpływem twórczości Caravaggia. Perfekcyjnie stosował efekty świetlne, szczególnie przy użyciu niewidocznego źródła światła.

Peter Paul Rubens (ur. 28 czerwca 1577 w Siegen w Westfalii, zm. 30 maja 1640 w Antwerpii) – malarz flamandzki, jeden z najwybitniejszych artystów epoki baroku. W pokłonie światło emanuje z kołyski oświetlając każda postać od frontu.

12

Peter Paul Rubens Pokłonu pasterzy z Antwerpii

 

Nasze polskie Boże Narodzenie – II wojna światowa – rok 1942

13

Autor nieznany