00

Witaj, majowa jutrzenko (znana też jako: Mazurek 3 Maja, Trzeci Maj, Trzeci maj Litwina) to pieśń związana z Konstytucją 3 Maja, ze słowami wiersza Rajnolda Suchodolskiego.

1. Witaj, majowa jutrzenko, 

świeć naszej polskiej krainie,

uczcimy ciebie piosenką

Która w całej Polsce słynie.



Ref. Witaj Maj, Trzeci Maj,

Dla Polaków błogi raj! (x 2)




2. Nierząd braci naszych cisnął,

gnuśność w ręku króla spała,

a wtem Trzeci Maj zabłysnął

i cała Polska powstała.



Ref. Witaj Maj, Trzeci Maj,

Wiwat wielki Kołłątaj! (x 2) 



3. Ale chytrości gadzina

młot swój na nas gotowała,

z piekła rodem Katarzyna 

Moskalami nas zalała. 



Ref. Chociaż kwitł piękny maj, 

rozszarpano biedny kraj. (x 2) 



4. Wtenczas Polak z łzą na oku

smutkiem powlókł blade lice

trzeciego maja co roku 

wspominał lubą rocznicę. 



Ref. I wzdychał: Boże daj, 

by zabłysnął trzeci maj! (x 2)

5.Na ustroniu jest ruina, 

w które Polak pamięć chował,

tam za czasów Konstantyna

szpieg na nasze łzy czatował. 



Ref. I gdy wszedł trzeci maj, 

kajdanami brzęczał kraj. (x 2)



6.W Piersiach rozpacz uwięziona

W listopadzie wstrząsła serce.

Wstaje polska z grobów łona,

pierzchają dumni morderce.



Ref. Błysnął znów trzeci maj

i jest wolny błogi raj! (x 2) 



7. Próżno, próżno, Mikołaju, 

z paszcz ognistych w piersi godzisz,

próżno rząd wolnego kraju 

nową przysięgą uwodzisz. 



Ref. To nasz śpiew: wiwat maj! 

Niech przepadnie Mikołaj! (x 2)

8. O zorzo trzeciego maja! 

My z twoimi promieniami 

przez armaty Mikołaja

idziem w Litwę z bagnetami! 



Ref. Wrogu precz! Witaj maj 

polski i litewski kraj!

Tekst został napisany w czasie powstania listopadowego, którego Suchodolski był uczestnikiem. Melodia jest stylizowana na mazurka.

Pieśń przywołuje pamięć Konstytucji 3 Maja, pierwszej konstytucji w Europie. Po upadku powstania listopadowego Richard Wagner użył melodii tegoż mazurka jako motywu uwertury Polonia. Prawdopodobnie zachwycili go podróżujący Polacy, których miał okazję spotkać.

Po odzyskaniu niepodległości, kiedy dzień 3 maja ogłoszono świętem narodowym, pieśń ta wiązała się z ceremoniałem podnoszenia flagi państwowej na Placu Zamkowym w Warszawie w dniu tego święta.
Jak przedstawiała się w okresie zaborów sprawa zainteresowania społeczeństwa łódzkiego reformatorskimi pracami Sejmu Czteroletniego?

Otóż społeczeństwo rodzącej się Łodzi przemysłowej, wielonarodowe, wielowyznaniowe i wielokulturowe żyło w kręgu spraw „fabrycznych". Patriotyczne nastroje występowały wśród rodów mieszczańskich bądź szlachty osiadłej w folwarkach okalających Łódź.

Dopiero ogromna migracja ludności polskiej ze wsi do Łodzi, stała polonizacja łodzian, jak również stopniowa akcja uświadamiająca prowadzona przez miejscowych duchownych katolickich, spowodowały zmianę oblicza patriotycznego Łodzi. W świadomości łodzian coraz większą rolę zaczęły odgrywać rocznice narodowe, w tym tradycje „majowego święta". Społeczeństwo łódzkie – sztucznie stworzone w molochu przemysłowym, wyrosłe z różnych tradycji narodowych i wyznaniowych – zaczęło sobie przyswajać depozyt Konstytucji 3 Maja i uświadamiać niezbywalne prawa obywatelskie zapisane w Ustawie Rządowej. Zwieńczeniem, a także całkowitym przewartościowaniem narodowych nastrojów łodzian w epoce niewoli narodowej i braku państwowości, były imponujące uroczystości zorganizowane 3 maja 1916 roku, w 125 rocznicę uchwalenia Konstytucji.

02

„Miasto całe przybrało wygląd prawdziwie świąteczny: domy, balkony i magazyny gustownie udekorowane, a wszystko, co w mieście po polsku czuło, wyszło na ulicę. Uroczystość obchodowa zaczęła się o godz. 8.00 rano solennemi nabożeństwami, odprawianemi w świątyniach wszystkich wyznań" - 125-lecie Konstytucji na ziemiach: piotrkowskiej, sieradzkiej i kaliskiej - publikacja wydana w Łodzi w 1916 r.

03

04

05

06

W kościołach rzymskokatolickich nabożeństwa odprawiali m.in.: ks. Przeździecki (Świętego Krzyż) ks. Tymieniecki (św. Stanisław Kostka). Kronika zaznacza iż wszystkie świątynie były „odpowiednio przybrane, przepełnione zastępami wiernych". W tym samym czasie w kościele ewangelickim Świętej Trójcy (obecny kościół rzymski Zesłania Ducha Świetego) w języku polskim modlił się pastor R. Gundlach. Uroczyste modlitwy odbywały się także w synagogach przy ul Wolborskiej i Spacerowej (obecnie al. Kościuszki). 
Pochód wyruszył o godz. 12.00 od ówczesnego rynku Targowego (dziś Bałuckiego) poprzez Nowy Rynek (obecnie Plac Wolności), ul. Piotrkowską do kościoła św. Stanisława Kostki (obecnej Bazyliki Mniejszej)". Hasło do rozpoczęcia pochodu dał hejnał, wykonany przez heroldów, poczym duchowieństwo zaintonowało „Boże, coś Polskę". Pieśń, podchwycona przez 50-tysięczną rzeszę, zelektryzowała wszystkich. Zapanował nastrój tak uroczysty, iż tysiące obecnych: kobiet i mężczyzn, dzieci i pokrytych siwizną starców nie mogło powstrzymać łez wzruszenia na dźwięki tej pieśni błagalnej, bijącej do Niebios, jedną jedyną przebolesną prośbą: „Ojczyznę, wolność racz nam wrócić Panie". 
Kronika podkreśla, iż pochód kroczył wśród przyozdobionych w barwy narodowe domów i stale towarzyszył mu dźwięk dzwonów kościołów ewangelickich jak i rzymskich".

W kościele św. Stanisława Kostki uroczyście odsłonięto tablicę pamiątkową. Pod Białym Orłem napis głosi:

„Roku wielkiej wojny
i wielkich nadziei narodu 

W dniu pierwszego w Łodzi

uroczystego obchodu
rocznicy Konstytucji 3 Maja
Na wieczną rzeczy pamiątkę
1916"

(Tablicę możemy podziwiać i obecnie).

07

W godzinach popołudniowych w całym mieście zorganizowano zabawy, uroczyste przedstawienia, inscenizacje i okolicznościowe spotkania. W Sali koncertowej przy ul. Dzielnej (obecnie Narutowicza) odbył się uroczysty koncert – raut, który zorganizowano staraniem Komitetu Organizacyjnego 3 Maja. Uczestniczyły w nim osoby specjalnie zaproszone: miejscowa inteligencja, delegacje wszystkich korporacji, cechów, instytucji publicznych i weterani powstania styczniowego. Podczas koncertu połączone chóry Lutnia i Stowarzyszenia Handlowców Polskich odśpiewały hymny patriotyczno-religijne: „Boże coś Polskę" oraz „Jeszcze Polska nie zginęła". Wygłoszono odczyt okolicznościowy, recytowano wiersze wieszczów polskich.

08

Bilet wstępu na obchody 125 rocznicy uchwalenia Konstytucji 3-Maja. Uroczystość odbywała się w dniu sali Domu Koncertowego Ignacego Vogla przy ulicy Dzielnej 18 (obecnie ulica Narutowicza).

Uroczystości te pokazały, że wystarczyło kilkadziesiąt lat, aby z bezkształtnej grupy osiedleńców, przybyłych z różnych stron świata powstała lokalna społeczność o wyraźnym polskim kształcie, aktywnie uczestnicząca w ogólnonarodowych akcjach patriotycznych.

Opracowano na podstawie: 3 Maja w Łodzi w 1916 r. w oprac. Grzegorza Wróbla; Łódź Piotrowa – Marek Budziarek. Zdjęcia: Muzeum Tradycji Niepodległościowych